महिला दिन विशेष लेख  – घर आणि विश्व दोन्ही समर्थपणे सांभाळणारी स्त्रीशक्ती

आजचा काळ हा स्त्रीशक्तीच्या नव्या उभारणीचा काळ मानला जातो. समाजातील अनेक रूढी, परंपरा आणि मर्यादा ओलांडत आजची स्त्री प्रत्येक क्षेत्रात आपले कर्तृत्व सिद्ध करत आहे. पूर्वी स्त्रीची भूमिका केवळ घरापुरती मर्यादित मानली जात होती; परंतु शिक्षण, आत्मविश्वास आणि संधी मिळाल्यामुळे आज स्त्री समाजाच्या सर्व क्षेत्रांत यशस्वीपणे कार्यरत आहे.

आज भारतासह जगभरात स्त्रियांनी अनेक उच्च पदांवर काम करत इतिहास घडवला आहे. राष्ट्रपती पदापासून अंतराळवीरांपर्यंत, वैज्ञानिक, प्रशासकीय अधिकारी, उद्योजक, क्रीडापटू, कलाकार आणि राजकारणी अशा अनेक क्षेत्रांत महिलांनी आपल्या कर्तृत्वाचा ठसा उमटवला आहे. अंतराळ संशोधन, संरक्षण क्षेत्र, तंत्रज्ञान, वैद्यकीय सेवा अशा आव्हानात्मक क्षेत्रांमध्येही महिलांनी आपली क्षमता सिद्ध केली आहे. त्यामुळे आजची स्त्री पुरुषांच्या तुलनेत कुठल्याही बाबतीत कमी नाही, हे समाजाने मान्य केले आहे.

स्त्रीच्या कर्तृत्वाचा गौरव केवळ महिला दिनापुरता मर्यादित ठेवणे योग्य नाही. वर्षातील सर्व ३६५ दिवस तिच्या कष्टांचा आणि योगदानाचा सन्मान व्हायला हवा. कारण स्त्रीचे आयुष्य हे सततच्या जबाबदाऱ्यांनी व्यापलेले असते. ती आई, पत्नी, मुलगी, बहीण अशा अनेक नात्यांतून कुटुंबाची जपणूक करत असते. तिच्या त्यागामुळे आणि परिश्रमामुळेच कुटुंबाची आणि समाजाची घडी व्यवस्थित बसते.

कुटुंबाच्या जडणघडणीत स्त्रीची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असते. मुलांना चांगले संस्कार देणे, कुटुंबातील सदस्यांची काळजी घेणे, घरातील आर्थिक आणि सामाजिक व्यवस्थापन सांभाळणे या अनेक जबाबदाऱ्या ती समर्पणाने पार पाडते. विशेष म्हणजे आज अनेक महिला नोकरी किंवा व्यवसाय करत असतानाही घरातील जबाबदाऱ्या तितक्याच समर्थपणे सांभाळतात. त्यामुळे घर आणि बाहेर अशा दोन्ही आघाड्यांवर ती समतोल राखताना दिसते.

ग्रामीण भागातही महिलांची भूमिका दिवसेंदिवस अधिक प्रभावी होत आहे. शेतीकामात पुरुषांबरोबर महिलाही खांद्याला खांदा लावून काम करतात. स्वयंसहायता बचत गटांच्या माध्यमातून अनेक महिलांनी आर्थिक स्वावलंबन मिळवले आहे. विविध लघुउद्योग, हस्तकला, अन्नप्रक्रिया उद्योग, दुग्ध व्यवसाय अशा क्षेत्रांमध्ये महिलांनी मोठ्या प्रमाणावर सहभाग घेतला आहे. त्यामुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी मिळत आहे.

शिक्षणामुळे महिलांमध्ये आत्मविश्वास वाढला आहे आणि त्यांची दृष्टीही व्यापक झाली आहे. आज डॉक्टर, अभियंते, शिक्षक, प्रशासकीय अधिकारी, वैज्ञानिक, पत्रकार अशा विविध क्षेत्रांमध्ये महिलांनी उल्लेखनीय कार्य केले आहे. समाजाच्या सर्वांगीण विकासात स्त्रियांचा सहभाग अत्यंत महत्त्वाचा ठरत आहे. कारण स्त्री सक्षम झाली तर कुटुंब, समाज आणि राष्ट्रही सक्षम होते.

तथापि, आजही काही ठिकाणी महिलांना सामाजिक असमानता, भेदभाव किंवा अन्यायाचा सामना करावा लागतो. त्यामुळे महिलांना समान संधी, सुरक्षित वातावरण आणि सन्मान मिळणे ही समाजाची सामूहिक जबाबदारी आहे. महिलांच्या शिक्षणाला, आरोग्याला आणि स्वावलंबनाला प्रोत्साहन दिल्यास समाज अधिक प्रगत आणि समतोल होऊ शकतो.

एकूणच, स्त्री ही केवळ कुटुंबाची आधारस्तंभ नसून समाजाच्या प्रगतीची प्रेरणाशक्ती आहे. तिच्या कष्टांचा, त्यागाचा आणि कर्तृत्वाचा सन्मान केवळ एका दिवसापुरता न ठेवता प्रत्येक दिवशी करणे आवश्यक आहे. स्त्रीला समान संधी आणि सन्मान देणारा समाजच खऱ्या अर्थाने प्रगत समाज ठरतो. स्त्रीशक्तीचा सन्मान आणि सशक्तीकरण हेच उज्ज्वल भविष्याचे खरे आधारस्तंभ आहेत.

….अलका पाटील , उपसंपादक , जिल्हा माहिती कार्यालय, नांदेड.