आजच्या समाजव्यवस्थेचा आणि राजकारणाचा चेहरा पाहताना एक कटू पण निर्विवाद सत्य डोळ्यांसमोर येते — सत्याची लालसा हरवली आहे, आणि असत्याच्या आधारावर यश मिळविण्याची प्रवृत्ती प्रतिष्ठेचे प्रतीक झाली आहे.
सत्य हरवले, असत्य तेजीत
सत्याची ओढ कमी झाल्यामुळे लोकांनी असत्याच्या छायेखाली सुख शोधण्यास सुरुवात केली आहे. सत्याचा मार्ग काटेरी असतो, त्यावर चालण्यासाठी धैर्य लागते; आणि ते धैर्यच आज लोप पावत आहे. असत्याची कामना माणसाला सत्याचा सामना करू देत नाही. सत्याने जिंकण्याची इच्छा मावळली आणि जिंकण्यासाठी असत्याचा सहारा घेण्याची प्रवृत्ती वाढली, हेच आजच्या राजकारणाचे चित्र आहे.
बलदंडांची हतबलता — परिस्थितीसमोर शरणागती
जे लोक समाजाचे मार्गदर्शक व्हावेत, तेच आता परिस्थितीसमोर हात टेकताना दिसतात. बलदंड मंडळी सुद्धा “अयोग्य मार्गाशिवाय पर्याय नाही” अशी भूमिका घेताना दिसतात. यामुळे सर्वच स्तरावर हतबलतेचे सावट पसरले आहे. नैतिकतेच्या जागी स्वार्थाचे राज्य आले आहे. जिथे अन्यायाला आव्हान द्यायला हवे, तिथे मौन धारण करण्याची प्रवृत्ती दिसते — कारण संघर्ष कठीण आहे, आणि समर्पण सोपे.
संघर्षाऐवजी समर्पण — सौख्याची व्याख्या बदलली
असत्याविरुद्ध संघर्ष करण्याऐवजी लोकांनी समर्पण आणि सौख्यदायी जीवन हेच जीवनाचे गमक मानले आहे. सुखाच्या आडोशात सत्याचे दर्शन धूसर झाले आहे. “हर संघर्ष सत्य और सफलता प्रधान नही करती…” हे वाक्य आजच्या काळाचे आरसे आहे. लोक संघर्षाला टाळतात, कारण तो त्रासदायक असतो. पण विसरतात — संघर्षाशिवाय सत्याला किंमत मिळत नाही.
गर्दी सत्य ठरवत नाही
आजच्या काळात “बहुसंख्येचा निर्णय म्हणजे सत्य” असा एक चुकीचा समज समाजात रुजला आहे. पण गर्दीचे प्रमाण म्हणजे सत्य नाही. गर्दी अनेकदा भावनिक दिशाभूल, प्रलोभन किंवा लालसेच्या जाळ्यात अडकलेली असते. गर्दी असत्याला दाद देते आणि सत्याला गप्प करते. हेच वास्तव राजकारणात दिसते — तडजोड करणारे पुढे जातात, आणि तत्त्वनिष्ठ मागे पडतात.
सामान्य माणसाचे मौन — शोकांतिका समाजाची
राजकारणात जेव्हा बदलाची आशा संपते, तेव्हा सामान्य माणूस फक्त साक्षीदार बनतो. तो अन्याय पाहतो, पण काही करू शकत नाही. त्याचा असंतोष मौनात गाडला जातो, आणि तो असत्याला नाइलाजाने स्वीकारतो. हेच “आम आदमी”चे दुःख आहे — सत्यासाठी बोलायचे आहे, पण आवाज उठवला तर परिणाम भोगावे लागतील या भीतीने गप्प राहावे लागते.
विचारांचे अध:पतन — पैशाचे राज्य
नैतिकतेचा सूर्य मावळला आणि पैशाचे राज्य उगवले. पैसा आणि दारूच्या आधारावर अकार्यक्षम आणि विचारशून्य लोक राजकारणात येतात. त्यांच्याकडे दृष्टिकोन नाही, पण ढोंग आहे; कार्यक्षमतेपेक्षा खर्चशक्तीच त्यांची ओळख बनली आहे. आणि दुर्दैव म्हणजे, समाजही त्यांना स्वीकारतो.
संघर्ष पुन्हा जागवू या!
आज संघर्ष थांबला आहे, सत्याचे मूल्य हरवले आहे. पण अजूनही उशीर झालेला नाही. सत्याचा दीप पुन्हा प्रज्वलित करण्याची गरज आहे. कारण संघर्षच समाजाला जिवंत ठेवतो, विचारांना दिशा देतो, आणि मनुष्यत्वाला आधार देतो. “सत्य. झुकते, पण हरत नाही; संघर्ष थकतो, पण मरत नाही.” हे विचार ज्योत तेवत ठेवली पाहिजे.
— गोविंद मुंडकर
