हिमायतनगर, अनिल मादसवार| आभाळाकडे डोळे लावून बसलेल्या शेतकऱ्यांच्या पदरी पुन्हा एकदा निराशाच येताना दिसत आहे. पेरणीच्या वेळी पावसाची प्रतीक्षा, पेरणीनंतर पिके उगवण्याची धाकधूक आणि आता ऐन वाढीच्या टप्प्यावर पावसाने पाठ फिरवल्याने हिमायतनगर तालुक्यातील ३६ हजार ३५३ हेक्टरवरील खरीप हंगाम संकटाच्या छायेत आला आहे. शेतात उभे असलेले पीक डोळ्यांसमोर कोमेजत असताना शेतकऱ्यांच्या घरातील आर्थिक गणितही कोलमडण्याची चिन्हे दिसू लागली आहेत.
हिमायतनगर तालुक्याचे सर्वसाधारण क्षेत्र ४० हजार ७०३ हेक्टर आहे. यंदा त्यापैकी ३६ हजार ३५३ हेक्टरवर खरीप पेरणी करण्यात आली. म्हणजेच तालुक्यातील मोठा शेतीपट्टा यंदाच्या खरीप हंगामावर अवलंबून आहे. यामध्ये २२ हजार ६८४ हेक्टरवर सोयाबीन, १० हजार ९५१ हेक्टरवर कापूस, तर २ हजार ७१० हेक्टरवर हळद लागवड झाली आहे. याशिवाय तूर, मूग, उडीद आणि ज्वारीचीही पेरणी करण्यात आली आहे.
पेरणी केली कर्ज काढून; आता पीक वाचवायचे कसे? – महागडे बियाणे, रासायनिक खते, कीटकनाशके आणि मशागतीचा वाढलेला खर्च सहन करत शेतकऱ्यांनी यंदा खरीप उभा केला. पावसाने सुरुवातीपासूनच अपेक्षित साथ दिली नसतानाही उपलब्ध ओलाव्यावर शेतकऱ्यांनी पेरणी पूर्ण केली. पेरणीनंतर अधूनमधून झालेल्या पावसामुळे पिकांनी तग धरला. त्यामुळे किमान यंदा उत्पादन हातात येईल, अशी आशा निर्माण झाली होती.
मात्र आता पावसाने सलग उघडीप दिल्याने हीच आशा मावळताना दिसत आहे. पिकांना पाण्याची सर्वाधिक गरज असलेल्या निर्णायक अवस्थेत पाऊस गायब झाला आहे. सोयाबीनच्या शेंगा भरण्याचा काळ असो किंवा कापसाला बोंडे लागण्याची वेळ—याच टप्प्यावर पाण्याची कमतरता उत्पादनावर थेट परिणाम करणारी ठरू शकते.
शेतात पीक, पण शेतकऱ्यांच्या डोळ्यांत पाणी! – दिवसभर उन्हात राबून शेत उभे करणाऱ्या शेतकऱ्यांसमोर आता सर्वात मोठा प्रश्न आहे तो “हातात किती उत्पादन येणार?” याचा. सोयाबीनचे उत्पादन घटले तर कर्जफेड, खत-बियाण्यांची उधारी, शेतीचा खर्च आणि घरगुती गरजा कशा भागवायच्या, याची चिंता शेतकऱ्यांना सतावत आहे. विशेष म्हणजे दिवाळी तोंडावर आली आहे. खरीप विक्रीतून मिळणाऱ्या पैशावर अनेक कुटुंबांचे दिवाळीचे नियोजन, उधारीची परतफेड आणि पुढील हंगामाची तयारी अवलंबून असते. पण पीकच हातचे गेले तर सण साजरा करायचा तरी कसा? हा प्रश्न ग्रामीण भागात ऐकायला मिळत आहे.
हळदीकडूनही होती मोठी अपेक्षा – मागील हंगामात हळदीला चांगला भाव मिळाल्याने यंदा शेतकऱ्यांनी हळदीच्या क्षेत्रात वाढ केली. पावसाची साथ मिळेल, उत्पादन चांगले येईल आणि बाजारभावही समाधानकारक राहील, या अपेक्षेवर २ हजार ७१० हेक्टरवर हळदीची लागवड करण्यात आली. मात्र पावसाने साथ सोडल्याने या पिकाबाबतही शेतकऱ्यांची चिंता वाढली आहे.
पावसाच्या प्रदीर्घ खंडामुळे तालुक्यात दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण झाली असल्याचे शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे. त्यामुळे शासनाने परिस्थितीचे गांभीर्य ओळखून तातडीने पिकांची प्रत्यक्ष पाहणी करावी, नुकसानग्रस्त क्षेत्राचे पंचनामे करावेत आणि शेतकऱ्यांना नियमांनुसार तातडीची आर्थिक मदत उपलब्ध करून द्यावी, अशी मागणी होत आहे.
शेतकरी वर्षभर आभाळाच्या भरवशावर शेती करतो. पाऊस पडला तर पीक, पीक आले तर उत्पन्न आणि उत्पन्न आले तर कर्जफेड—असे त्याचे संपूर्ण आर्थिक गणित असते. यंदा हे गणितच बिघडण्याची चिन्हे आहेत. आता प्रश्न केवळ पिकांचा नाही; प्रश्न हजारो शेतकरी कुटुंबांच्या उदरनिर्वाहाचा आहे. त्यामुळे सरकारी यंत्रणेने कागदोपत्री पाहणी आणि आश्वासनांपलीकडे जाऊन प्रत्यक्ष मदतीचा हात पुढे करण्याची वेळ आली आहे.
