of a woman derived -

मराठी भाषेतील ‘बाई’ हा शब्द ऐकायला साधा, रोजच्या वापरातला वाटतो; पण तो जितका सहज आहे तितकाच तो अर्थछटांनी, सामाजिक संदर्भांनी आणि भावनिक पातळ्यांनी भरलेला आहे. हा शब्द केवळ एखाद्या स्त्रीसाठी वापरला जाणारा संबोधनवाचक शब्द नाही, तर तो समाजरचनेचा, संस्कृतीचा, स्त्रीच्या स्थानाचा आणि काळानुसार बदलत गेलेल्या मानसिकतेचाही आरसा आहे. शब्दार्थ आणि मूळ अर्थ - ‘बाई’ या शब्दाचा प्राथमिक अर्थ ‘स्त्री’ किंवा ‘महिला’ असा घेतला जातो. मराठी शब्दकोशानुसार ‘बाई’ म्हणजे स्त्रीलिंगी व्यक्ती, विशेषतः विवाहित स्त्री किंवा गृहिणी. ग्रामीण व पारंपरिक संदर्भात हा शब्द ‘पत्नी’, ‘घरातील स्त्री’, ‘सून’, ‘आई’ अशा भूमिकांशी सहज जोडला जातो. ‘अमुक तमुकाची बाई’ असा उल्लेख स्त्रीची स्वतंत्र ओळख कमी करून तिचे नाते पुरुषाशी जोडण्याची मानसिकता दर्शवतो. आदरार्थी आणि आपुलकीचा वापर - इतिहासाकडे पाहिले तर ‘बाई’ हा शब्द अनेकदा ...